Kompost wyprodukowany w instalacji do przetwarzania bioodpadów to wciąż odpad – dopóki nie przejdzie formalnej ścieżki, która pozwala nadać mu status produktu. Bez tego kroku firma zostaje z materiałem, który trzeba zagospodarować jak odpad, czyli drożej, wolniej i z większym ryzykiem prawnym. W tym artykule wyjaśniamy, jakie badania trzeba wykonać i jak wygląda droga do uzyskania pozwolenia na wprowadzenie kompostu do obrotu.
Dlaczego kompost domyślnie jest odpadem?
Kompost powstający z selektywnie zbieranych bioodpadów lub osadów ściekowych klasyfikowany jest zwykle pod kodem odpadu 19 05 03 (kompost nieodpowiadający wymaganiom). W tej formie może trafić jedynie do:
- rekultywacji terenów,
- procesu odzysku R10 (rozprowadzenie na powierzchni ziemi w celu nawożenia lub ulepszenia gleby, w reżimie odpadowym),
- lub – w najgorszym scenariuszu – na składowisko.
Każda z tych ścieżek jest z roku na rok droższa. Przykładowo opłata marszałkowska za składowanie odpadów rośnie corocznie i w 2024 roku wynosiła ponad 340 zł za tonę. Do tego dochodzi rosnąca presja regulacyjna tzn. zgodnie z rozporządzeniem z 3 sierpnia 2021 r. w sprawie sposobu obliczania poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, kompost może zostać zaliczony do poziomu recyklingu organicznego tylko wtedy, gdy zostanie wprowadzony do obrotu jako produkt – czyli nawóz lub środek poprawiający właściwości gleby, na podstawie pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa lub jako produkt nawozowy UE, po przeprowadzeniu właściwej procedury oceny zgodności zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1009 i oznakowaniu znakiem CE.
To oznacza, że gminy coraz uważniej patrzą na to, dokąd trafiają zbierane przez nie bioodpady – instalacja bez możliwości wprowadzenia kompostu do obrotu traci na atrakcyjności jako partner do współpracy.
Jakie badania kompostu są wymagane?
Droga do statusu produktu prowadzi przez akredytowane badania laboratoryjne, które obejmują dwa główne obszary:
1. Badania fizykochemiczne i mikrobiologiczne
Sprawdzają, czy kompost spełnia parametry określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu lub w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1009. To właśnie te dokumenty wskazują dopuszczalne poziomy metali ciężkich, zawartość substancji organicznej, wilgotność czy parametry sanitarne, które decydują o tym, czy materiał w ogóle kwalifikuje się jako środek poprawiający właściwości gleby czy nawóz.
2. Badania weterynaryjne (dla instalacji przetwarzających UPPZ)
Jeżeli do produkcji kompostu wykorzystywane są uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego – najczęściej odpady gastronomiczne z selektywnej zbiórki – konieczne są dodatkowo badania potwierdzające spełnienie standardów mikrobiologicznych z Załącznika V do rozporządzenia Komisji (UE) nr 142/2011. Bez tego etapu nie ma mowy o dopuszczeniu produktu do obrotu, niezależnie od wyników badań fizykochemicznych.
Jak wygląda proces krok po kroku?
- Kwalifikacja produktu – ustalenie, jaki status docelowo ma uzyskać kompost (nawóz czy środek poprawiający właściwości gleby) i do jakich zastosowań będzie kierowany.
- Przygotowanie i pobór próbek – zgodnie z metodyką, często z udziałem Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej, tak aby wyniki były wiarygodne formalnie.
- Wykonanie badań – fizykochemicznych, mikrobiologicznych, a w razie potrzeby również badań polowych.
- Interpretacja wyników – porównanie z wymaganiami rozporządzenia i ewentualna korekta procesu technologicznego, jeśli wyniki odbiegają od norm.
- Zatwierdzenie weterynaryjne instalacji – wymagane, jeśli w procesie wykorzystywane są UPPZ (więcej o tym w naszym artykule o zatwierdzeniach weterynaryjnych kompostowni).
- Opracowanie wniosku o wprowadzenie produktu do obrotu, wraz z kompletem opinii z jednostek upoważnionych.
- Uzyskanie pozwolenia wydawanego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi lub certyfikatu zgodności produktu nawozowego UE z wymaganiami rozporządzenia (UE) 2019/1009.
Najczęstsze błędy przy wprowadzaniu kompostu do obrotu
- Rozpoczęcie procedury bez wcześniejszej weryfikacji, czy instalacja spełnia wymogi weterynaryjne dla UPPZ.
- Pobór próbek w sposób niezgodny z metodyką, co skutkuje kwestionowaniem wyników przez organ.
- Brak analizy, do jakiego dokładnie zastosowania ma trafić produkt – co wpływa na zakres wymaganych badań.
- Traktowanie badań jako jednorazowego formalnego kroku, zamiast elementu bieżącej kontroli jakości procesu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy każdy kompost wymaga pozwolenia na wprowadzenie do obrotu?
Nie – jeśli kompost ma pozostać odpadem i być zagospodarowany np. w procesie odzysku R10, pozwolenie nie jest wymagane. Jest ono jednak niezbędne, jeśli chcemy sprzedawać kompost jako produkt i zaliczyć go do poziomu recyklingu organicznego.
Ile trwa cała procedura?
Czas zależy od liczby wymaganych badań, ewentualnej konieczności badań polowych oraz tempa pracy organu wydającego pozwolenie. Warto zaplanować ten proces z odpowiednim wyprzedzeniem względem potrzeb biznesowych instalacji.
Czy badania trzeba powtarzać cyklicznie?
Tak, utrzymanie statusu produktu wymaga bieżącej kontroli jakości i okresowego potwierdzania, że kompost nadal spełnia wymagane parametry.
Potrzebujesz wsparcia przy badaniach kompostu i wprowadzeniu go do obrotu?
Nasz zespół prowadzi kompleksową obsługę tego procesu – od doradztwa w zakresie kwalifikacji produktu, przez koordynację badań, aż po uzyskanie pozwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Skontaktuj się z Biogas Technology, aby sprawdzić, jak szybko Twoja instalacja może zacząć sprzedawać kompost jako pełnoprawny produkt.
